Türkçe, sayfa 200

Kennedy “Ay’a gitmeyi seçtik” konuşmasında sorar ve cevap verir:

Bazısı “Neden Ay’ı seçtiniz?” der. Bazısı da “Neden Everest’e tırmanıyorsun?” diye sorabilir. Biz Ay’a gitmeyi seçtik; kolay olduğu için değil zor olduğu için.

Alex Honold’un El-Capitan’a solosu veya Benoit Lecomte’nin Pasifik yüzüşü yetenek ve pratiğin işi değil her şeyi risk eden iradenin işidir.

Peki neden her şeyi risk etmek?

Çünkü bazen rakiplerinin çok önündesindir. Bazen düelloya davete değer tek ruh sensindir.

İşte o gün “Neden?” diye sorduklarında, “Çünkü zor!” de ve geç.

Bir işte ‘daha iyi’ ön koşulsa onu ‘ilk olmak’ takip eder. İlk çıkagelen, ilk teklif sunan, ilk teslim eden vs. Çünkü daha iyi olan ancak ilk olunarak alt edilebilir.

“Daha iyi ol veya ilk ol…” bir klişe değildir. Modern dünyanın çatışma konusudur.

Fırsatların eşit olduğu bir dünyadan bahsetmek zordur. Daha iyi olan ekseriyetle daha iyi fırsatlar habitatında yetişir.

Bu nedenle ilk olana daha iyi olmasa da fırsat verilmelidir. Çünkü bu çaba daha iyi olunacağına dair taahhüttür.

Eğer elinde fırsat verme kartı varsa -lütfen- yarın ilk çıkagelene şans ver.

Çünkü daha iyi olan zaten gecikti ve hey; eşit bir Dünya için bu jeste ihtiyacımız var.

Geçenlerde ofisimizin bulunduğu kata yeni kiracılar taşındı. Taşınmanın doğası gereği kırdılar döktüler. Ancak taşınma etiği gereği bir bildirim verilmedi.

Bazen istemesek de eylemlerimiz birilerini rahatsız eder ve bu bir tercih değildir. Ancak zarar oluştuktan sonra takip eden her fiil bir tercihtir.

Müşterinizi huzursuz edecek 999 ihtimal olabilir ve bunları kestirmek zordur. Ancak gönül alan bir ihtimal vardır: Nezaket.

Diğer çoğu şeyin aksine nezaket bir tercihtir.

Bilgisayarda bir şey yazar, tasarlar veya montajlarken program yedek almadan kendini kapatırsa çıldırırsınız.

Çünkü bu adil değildir. Çünkü sıfırdan başlamak zordur.

Kurduğumuz bazı sistemler sıfırlayan kusurlara fazlasıyla hoşgörülüdür. Ve bunlar görmezden gelinir. Çünkü bilgisayar ile aranızda haklılığınızı doğrulayacak hakemler yoktur.

Ancak sizi yönetmesi için seçtiğiniz kişiler siz kendinizi mücadeleye kaptırdığınız anlarda fişi çekiyor ve sizin bu durumu tahkime götürecek araçlarınız çalışmıyorsa sistem çökmüş demektir.

Çünkü bu koşulda hüsran hakim duygudur. Çünkü sıfırdan başlamak zor, sıfırlandıktan sonra başlamak çok zordur.

Bu hafta emeği sıfırlayan değil ödüllendiren sistemler kurun.

Hayırlı haftalar.

Apple’ın araba üreteceği ile ilgili söylentiler devam ediyor. Karşımıza ne çıkacak muamma.

Ancak birisi size “Apple araba üretse nasıl olur?” diye sorsa garipsemezsiniz. Hatta ürünü hayal eder, belki kendinizce modellersiniz.

Diğer taraftan “Peugeot cep telefonu üretecekmiş!” deseler neredeyse hiçbir şey düşünemezsiniz. Yadırgarsınız.

Çünkü Apple markadır, Peugeot ise sadece araba üreticisi.

Peugeot yeni marka yüzü için harika dijital içerikler üretmiş. Tüketicisine: Lions of our time!* demiş. Ancak ben heyecandan kükreyen kitleler göremiyorum.

Çünkü bir markanın ideal ve kimlikler etrafında tarikatlaşması** logo ve klişe ile değil dramatik değişimlerle mümkün olur.

*Zamanımızın aslanları.

**Apple ve SpaceX gibi.

Unuturuz. Tarihleri, olayları ve gerçekleştikleri koşulları (Yaz mıydı, kış mıydı?). Başladığımız noktayı, geliştiğimizi, eskidiğimizi veya yenilendiğimizi; unuturuz.

Hatırlamak ise çok güçlü bir konsepttir. Çünkü hatırlayan ölçüp mukayese edebilir. Ölçüp mukayese eden geliştirir.

1977 yılında ABD’li iki psikolog (Kulik ve Brown) olayları detaylı hatırlama yetisinde kişisel veya kitlesel travmaların etkisini keşfettiler ve ortaya Flaş Bellek terimini attılar.

Bu çalışma sevdiğiniz birini kaybetmediğiniz veya kollektif bir travmaya maruz kalmadığınız müddetçe ilgili bir günün detayları ile hatırlanamayacağını ortaya koydu.

Beynimiz maalesef bu şekilde çalışır ve bu bizim için yeterli ve kullanışlı değildir. Alternatif kayıt tutmaktır. Günlük, haftalık veya aylık; fark etmez. Not tut ki, hatırla.

Ve unutma; hatırlamak bir çabadır.

Hatırlayan progresiftir. Hatırlayan geliştirir. Hatırlayan aldanmaz.

Üç yanlışın bir doğruyu götürmesi kuralı bilgisiz ama şanslı olanı engellemek için ortaya atılmıştır.

Bu aritmetik adil bir önlem gibi sunulsa da negatif koşullanma açısından çarpıcı ölçüde tehlikelidir.

Hayat sayısız kombinasyonda hataya toleranttır. Çünkü bu eğilim gelişimin yakıtı olan tekrar ve süreklilik gibi kavramları fitiller.

Edison’un meşhur 1000 başarısız ampul deneyi bu bağlamda harika bir metafordur.

Yanlışın doğruyu hiç saydığı bir kültür azmi saf dışı bırakır. Cesuru, kendine güveneni ve cömert olanı köreltir.

Samuel Beckett’ın sloganlaştırdığı gibi:

“Hep denedin, hep yenildin. Olsun. Gene dene, gene yenil. Daha iyi yenil.”

Mayalar, Stonehenge, Piramitler vd. mistik ve merak uyandırıcı olsalar da bizim için bir anlam ifade etmez ve üretemezler.

Çünkü elimizde inşa motivasyonunu anlayacak kadar yeterli veri yoktur. Obje ile birlikte ritüel de anlamını yitirmiştir.

Bir Extinction Level Event* yaşamadığımız müddetçe bir daha benzer bir hafıza kaybına düşme ihtimalimiz çok zayıftır.

20 ve 21. yüzyılın veri ağı sayesinde bize bakacak gelecek nesillerin benzer anlamsızlıkları olmayacaktır. Sadece bir istisna dışında: Araba endüstrisi.

Bu endüstri bize aynı uzaklıktan bakacak nesillere en az Stonehenge kadar absürt gelecektir.

Trafik dünya genelinde yılda 1.35 milyon kişinin ölümüne sebep olur (Saate yaklaşık 154 kişi). En yaygın kanser türü olan göğüs kanseri saate 200 kişiyi öldürür.

Araba endüstrisi oluşturduğu ekosistem, kurdurduğu biçimsiz şehirler ve yorduğu sosyalle şüphesiz insanlığın en büyük fiyaskolarından biridir.

*Kitlesel yok olma olayı.

Gerçek hayatta çöpe attıklarımızı “Emin misin?” uyarısı takip etmez. Çöpe atılan ekseriyetle geri döndürülemez.

İnşa ettiğimiz arayüzlerin tetik mekanizmaları ise bizi hata yapma konforuna alıştırır.

Bu bürokrasinin illüzyonudur: Uyuşturur.

Daha çok tetik daha az hata payı, aynı zamanda daha az gelişim demektir.

Bürokrasinin karşıtı sorumluluktur. Sorumluluk eğitim ve güzel alışkanlıklar telki eden pratikle kazanılır. Evet belki risklidir, yorucudur ama harikadır.

Ve unutma; “Emin misin?” destek değil tuzak sorusudur.

Ne zaman “Nar virüsü bir saatte etkisiz hale getiriyor!” ve benzeri başlıklı bir haber okursan bil ki, birilerinin Nar satması gerekiyordur.

Pazarlama süreye vurgu yapar çünkü senin işin acildir. Her zaman öyledir. O kadar ki, trafikte ambulansla didişirsin.

En acil senin işindir ve Pazarlama bunu bilir.

Pazarlama kısayol verdiğinde kendine şunu sor: Ölüyor muyum?

Cevap hayırsa, lütfen yol ver.