Çoğumuz başkalarının bizim için verdiği kararlar ile yaşarız. O yüzden az patronlar çok işçiler vardır (Bu işçi/patron metaforu şirket sahibi olmayı ima etmiyor).

Başkasının işinde de işinin patronu olabilirsin. Kilit nokta doğru kararlar alma kabiliyetindedir. Bu kabiliyeti kazanmadan önce ise karar verme taahhüdünü pratik etmen gerekir. Ve hataya düşme; işin en zor kısmı budur. Çünkü seni sonuca götürecek olası en iyi yöntem veya işleyişi seçmek; ancak karar verme cesaretine ve istikrarına sahipsen mümkün olabilir.

Yetkisizlikten yakınanlar ekseriyetle taşın altına elini koymaktan en çok korkanlardır. Taşın altından ne çıkacağı sorusu, taşın altına elini koyma kararlılığının konusu değildir.

Önce karar vermen gerekir.

Amerika’da yetişkinler (15-44) kitap okumaya günde 10 dakikadan az zaman ayırıyor ve neredeyse %28’i hiç kitap okumuyor.

Bu şu demek; eğer çok satan (Bestseller) listesine girecek bir kitap yazsan, ABD’de yetişkinlerin sadece %0,09’una ulaşabilirsin.

Her şeyi değiştirecek bir fikrin Türkiye’deki ömrüne buradan pay biçebilirsin.

“Niye?” pahalı bir soru zarfıdır.

Çünkü bazı durumlarda bu soru hayatınıza mal olabilir. Mesela Giordino Bruno 16. yy’da dünyamızın küre ve evrenin sonsuz olabileceği hakkında konuştu. Baş aşağı sarkıtılarak yakıldı. Bruno o güne klisenin (otoritenin) aksiye “Niye?” sorusu ile başlamıştı.

Niye kütüphanede neredeyse hiç ama Apple mağazasında devamlı kuyruk olur? Ve daha jenerik ama daha az anlamlı olmayanlar:

Niye hedefimiz bu?

Niye politikamız bu?

Niye insanlara eşit davranmıyoruz?

Niye ‘hayır’ dedik?

Niye ‘evet’ dedik?

Niye fikrimizi değiştirmedik?

Niye ısrar ediyoruz?

Niye pes ettik?

Bazen ise cevapsız, huzursuz kalma pahasına sorarsınız:

Niye 20 yaşında bir çocuk annesini ve babasını öldürüp intihar eder? Ya da niye savunmasız bir kadın sebepsiz yere kılıçtan geçirilir?

Bir meşru ve sağlam “Niye?” sistemi değiştirmeye yetebilir. Çünkü bürokrasi talimatları takip edip soru sormamayı telkin eder. Ve bu statüko, aslında çoğu zaman “Niye?”nin cevabını bilmeye yakın bile değildir. Bu yüzden korkar.

Gelişimin, yaratıcılığun, değişimin kırılma noktası meraktır. Merak ise “Niye?” sorusu ile alevlenir. Ve eğer değiştirmeyi göze alacak kadar önemsersen senin “Niye?”n hepimizi aydınlatabilir.

Korkma, sor: Niye?

Dünyada milyonlarca yemek tarifi ve üretilen milyarlarca T-shirt arasında birbirine hiç benzemeyen milyonlarca tasarım bulabilirsiniz. Bu çeşitliliğin nedeni değişime olan tutkumuz değildir.

Hayır, değişime karşı mesafeli ve tutucuyuz. Tüm bu spektrum, farklı deneyim ve bilgiye -değerlere- sahip olan insanların farklı şeyleri arzu etmesinin sonucudur.

Bugün seyahatteyim ve seyahat etmenin artık beni neden bu kadar çok yorduğunu fark ettim:

Havaalanları, havayolları ve bu han içine dükkan açmış tüm diğer duraklar:

Her müşteriye aynı şekilde davranma konusunda ısrarcılar. Bu şirketin için çıkmaz sokaktır.

“Çok gerizekalı…”, “Hayatımda duyduğum en saçma fikir!”, “Zaman kaybı!” ve benzeri refleksler kritik/eleştiri değildir.

Öncelikle; bu istemsiz tepkilerin çoğu kontrol ve konfor alanı kaygısı ile ortaya çıkar. Eleştirinin amacı ise kabahat bulup suçlamak değil katkı sağlamaktır.

Elin ayağına dolanmış, kalp atışlarına ritmini şaşırtarak klavyene çökmeden önce şöyle düşün:

İnandığımız şeyi değiştirmeye yardımcı olabilirsen eylemlerimize de şekil verebilirsin. Ancak her şeyden önce düşünceye ve kanıya saygı göstermen gerekir.

Yarın buradan başla. Çünkü diğeri işe yaramıyor.

Geçenlerde servis hizmeti veren şirketler arasındaki rekabeti konu eden bir tartışmaya şahit oldum. Trenyol’un fiyat ile piyasayı kasıp kavuracağını savlayan ile Getir’in bunun altında kalmayacağını iddia eden iki görüş hakimdi.

Cevaplanması gereken sorular şunlar:

Trendyol sadakati fiyatla mı kazanacak (Yani seni satın alarak mı)?

Sektörün öncüsü olarak bunca zamandır sadakat kazanamamış Getir, ne yaparak altta kalmayacak?

Fiyat çıkmaz sokaktır. Dibe doğru yarışın etiği yoktur. Sadakat ise eşsiz bir emtiadır. İndirimle, kuponla kazanılmaz.

Kahve sırası beklerken ayaküstü şöyle bir tartışmaya tanık oldum:

Anne: Beklemeyip gidecekler tabi, ne olacaktı?

Kız: Ben mi suçlu oldum şimdi!

Anne: Evet…

Kız: Alt tarafı yarım saat geciktik… (Anne sinirle uzaklaştı)

İki çeşit nezaket vardır.

Birincisi: Hatanızı kabul etme nezaketidir.

Çok az efor gerektirir ama ilaç gibidir. Bu anneye “Özür dilerim!” veya “Evet benim suçum…” belki de “(…)alt tarafı” demekten daha çok iş görecekti…

İkincisi ve belki de en zoru; kusura, belirsiz ihtimallere ve bilinmeyene hüsnüzan ile yaklaşma kabiliyetidir.

Bu nezaket ilk selam veren olmayı gerektirir.

Bugün Dünya Nezaket Günü. Yarın ilk selam veren sen ol.

Bundan sadece 15 yıl öncesine kıyasla iletişimin bize kayda değer bir zaman kazandırdığı vaka.

Akrabanı ziyaret etmek yerine FaceTime yapabilirsin. Markette, bakkalda zaman harcamak yerine Getir çağırabilirsin. Artık zaman kazanabiliyorsun, bu çok net.

Peki, kazandıklarını nasıl harcıyorsun?

Uçak biletim için yaptığım koltuk seçiminin ödeme alınmasına rağmen check-in seçeneklerimde gözükmemesi üzerine ilgili havayolunun müşteri temsilcisi şu jenerik cümleyi kurdu:

“Sistemimizde yaşanan bir karışıklıktan dolayı (…) elimden birşey gelmiyor…”

Öncelikle; sistemler bize kötü davranmaz, kaynaklarımızı tüketmez, kötü yönetmez, adaletsizliği desteklemez ve genellikle işlerin içine etmez, bunu insanlar yapar.

Sistem kurarken ise iki kronik hata yaparız: Sistemin kusursuz çalışacağına ikna veya olası başarısızlık konusunda aşırı karamsar oluruz.

Birincisine havayolu ile yaşadığım aksaklık, ikincisine ise uçaklara konulan can yelekleri süper birer örnek olabilir. İki hata da duygusal birer tercihtir. Ve konu sistem kurmaksa şiddetle kaçınmanız gerekir.

Nerede yaşadığı veya hangi seviyede ne iş yaptığının hiçbir önemi olmadan:

Herkesin bir sorumluluğu vardır!

Sorumluluk ise “Benim elimdekiler yetersiz!” diyen sahte kıtlığın değil “Birlikte daha iyisini başarabiliriz!” çıkışının ürünüdür. Ve her şeyin sonunda takip eden şu soru ile birlikte hatırlanacak olan budur:

Gittiğinde seni kim özleyecek?*

*Atatürk’ü saygı ve sevgi ile anıyoruz.