Zaman ve tarih

Dünya düşündüğümüzden çok daha komplekstir -ki genellikle bu tahlili yapacak kapsamda düşünmeyiz. Çünkü yorucudur ve tabi ki, perspektifimiz kısıtlıdır.

Gelişmiş Dünya'da 60'lar müziğin, sanatın ve uyuşturucunun iç içe tavan yaptığı yıllardı. US'un Nixon'u o yıllarda esrara savaş açmıştı. Bugün esrar ABD'nin 24 eyaletinde keyfi kullanım için serbest.

Bu örneği şu yüzden verdim. Zamanın aksine tarih tek yönlü akan bir olgu değildir. Bazen geri vitese takar, bazen olduğu yerde durur ve bazen hiç beklenmedik şekilde hız alır. Bizim yani insan açısından problem; birinin bilimsel olarak göreli, diğerinin ise subjektif olarak izafi olmasındadır.

Fizik kurallarının önüne geçemeyiz. Ama tarihe daha objektif bakan ve daha iyi anlayan nesiller yetiştirebiliriz. Tek şansımız bu.

***

Tarihin subjektifleri tuzağa düşürdüğü sorulardan birkaç örnek:

27 Mayıs Darbesi aklanabilir mi? Hitler anlaşılabilir mi? Appollo 11 gerçekten Ay'a inip geri döndü mü? Berlin Duvarı erken mi yıkıldı? 11 Eylül devlet projesi miydi? 2008 Krizi görmezden mi gelindi? Rusya istilası ve karşı karşıya olduğumuz nükleer tehdit önlenebilir mi?