Odadaki fil

Dünden devam ediyoruz…

Bir örnek verelim. Türker çiftlikte büyümüş, atlara alışkın iki yaşında bir çocuk olsun. Ailesi onu hayvanat bahçesine götürüyor. İlk kez bir fil görüyor ve şimdi önünde üç yol var:

Başını çevirip başka hayvanlara yönelir, yeni bilgiyi görmezden gelir.

Ya da filin özelliklerini eğip büker, onu “at” şemasına sığdırır: “Anne bak, at!” Türker’in kafasında fil diye bir şema yok. İri gövde, gri renk, kuyruk, uzun yüz; ona göre bu bir at. Annesi düzeltene kadar fil at olarak kalabilir. Bu yeni bilgi Türker’in dengesini bozmuş olur.

Ya da “hayvan” şemasını biraz genişletir, fili içine alır.

Yaş ilerledikçe çocuk bir üst gelişim aşamasına geçer; eski şemaları uyumsuz bilgiyle daha sık çarpışır. Silverman ve Geiringer’in tespiti şu: Bir çocuğun düşünme biçimini değiştirmek istiyorsanız ona bulunduğu aşamanın altındaki değil, üstündeki kavramları gösterin. Ama tam bir basamak üstünü. Çocuk kendi seviyesinin bir basamak üstündeki örnekten etkilenir; daha aşağıdakinden ya da iki üç basamak yukarıdakinden değil.

Yapay zekâyı tanımlamada yaşadığımız sorun, onu sadece bir söylenti olarak bilenler için bu çocuk metaforundan farklı değildir. Birincisi, AI şu anda ortalama için 10–15 basamak yukarıdaki bir bilgi. Size birkaç hafta önce yazmıştım: AI şu anda terminalde yaşıyor. Ve yetenekleri gerçek işlere hâlâ dokunmuş değil. Ve evet, ne grafik tasarım ne kodlama ne muhasebe ne de yazdırdığınız o avukat dilekçesi gerçek iş değil. Gerçek iş çöpünüzü toplayan, tesisatınızı tamir eden, yumurtanızı, sütünüzü, ekmeğinizi kapınıza, marketinize getiren, gazınızı ve elektriğinizi taşıyan operasyonel iş gücüdür. Bu insanlar gerçek işler yapar. Ve bu işlerin birçoğunun alt kademesinde taşıyıcı sütun görevi gören mavi yakanın neredeyse %80’i olup biteni anlamaya zaman dahi ayıracak durumda değildir. Burada iki risk var. Konudan kopuyormuşum gibi hissettirebilir ama çok ilintilidir:

1- Programcılar şu anda kendi mesleklerinin birçok pratik için sona erdiğinin farkında. Artık bir web sitesi yapmak için Wix’e veya bir programcıya para ödemenize gerek yok. Web sitesinin ne kadar kompleks olduğundan bağımsız olarak AI ile şu anda her şeyi inşa edebilirsiniz. Bu durum ister istemez bu sektörde değerin nerede olacağı ve nasıl fiyatlanacağı sorusunu getiriyor. Aynı soru grafik tasarımdan dijital okuma yapılabilecek her mesleğe kadar (hukuk, radyoloji, muhasebe, finans, üretim sistemleri, neredeyse her tema) geçerli. Burada kritik soru şu: “Uzmanlıkları kıt olmaktan çıktığında insanlar güvenliklerini ve toplumdaki saygın yerlerini nasıl koruyacaktır?”

2- Hayatını belli bir kapasiteye ulaşmak için disiplin içinde yaşayan bu insanların (mühendis, avukat vs.) yapabildiklerini, hiçbir zaman disiplinle yaşamamış sıradan insanlar bir tıkla gerçekleştirdiklerinde nasıl bir sosyal çatışma ile karşı karşıya kalacağız? Yine denge sağlamak için değeri her geçen gün artacak olan mavi yaka işlerini mavi yakadan alacak robotlar kapımıza dayandığında bu insanları nereye konumlandıracağız? Yani hem akademik hem de zanaat olarak yetkin olmak için harcanan zamanın karşılıksız kalması bugün kavrayabileceğimiz bir barter değil.

İki nokta da bize bakıp duran, daha önce hiç aşina olmadığımız, tanımadığımız bir filden farksız.

Görmezden gelsek kısa vadede, bunu ata benzetsek uzun vadede büyük zarara uğrayacağız.

Kataloğumuzda yer açmak istesek bu mızrak o çuvala sığmayacak.

Yetişkinlerin çocuk gibi öfke nöbetlerine kendinizi hazırlayın.

İşimiz zor.