Çalışmadan geçirilen süre…
Çok değişkendir. Koştuktan sonra ihtiyaç duyulan ile yoğun mesai sonrası arzu edilen dinlenme farklıdır. Vücut belki beş dakikada toparlar ama zihin zaman olur günlerce kendine gelemez.
Araya giriyoruz…
Kimimiz bedenini, kimimiz ise zihnini dinlendirme peşinde.
Birinciler şanslı. İkincilerin işi zor. Yine de denemeye değer.
İyi tatiller.
“Sana güvenebileceğimi bilmem gerek”
Bilemezsin. Çünkü ‘güven’ bilmek ile değil hep güncellenen deneyimle ilgilidir.
Ve hataya düşmeyin; bu çok dinamik, nerdeyse sonu gelmeyen bir prosestir.
Güven elinizdeki süte su katmak için fırsat yakaladığınızda ve kimse o tarafa bakmadığında inşa edilir.
Güven koşullar altüst olmasına rağmen verdiğiniz sözün arkasında durduğunuzda inşa edilir.
Birincisi adanmışlık, ikincisi cesaret ile ilgilidir.
Adanmış ama korkak, kararsız ama cesur ‘güven’ inşa edemez.
Mesela Elon Musk’un “İnsanlığı Mars’a ulaştıracağım!” sözüne güvenen milyonlarca insan; adanmışlık ve cesareti mütemadiyen test etti. Güvendi.
“Ama bu çok subjektif ve yorucu bir süreç!” diyebilirsin. Doğru. Güven çok pahalı bir emtiadır. Bu yüzden çoğu pazarlamacı öyleymiş gibi davranan PR’a* sarılır.
Ancak neredeyse hiçbir şey sahte adanmışlık ve gizlenmiş korkaklık kadar kötü kokamaz.
*Halkla ilişkiler.
Neredeyse her kitleselin yaşam döngüsü şu şekilde çalışır:
1-Nokia kim?
2-Nokia çok iyi.
3-Bize Nokia lazım!
4-Nokia gibi ama daha ucuzu yok mu?
5-Nokia’nın yeni versiyonunu istiyoruz.
6-Nokia kim?
Kitleselin alternatifi sebatlı ve hedef kitlesi konsolide edilmiş girişimlerdir. Bunlar 2 aşamalı döngüye sahip olur:
1-Apple kim?
2-Apple istiyoruz!
‘Voyager 2’* saatte yaklaşık 35 bin km yol katediyor. Bu akıl almaz hıza rağmen belki 40 bin yıl sonra başka bir yıldıza güneşimizden daha yakın olabilecek.
Uzay inanılmaz bir boşluk. Ama ne ulaşılabilir ne de müsait. Bu iki kavram ise çok nadir yan yana gelir.
Bugün otoparkın birinci katına park etmekte ısrar eden bir kişi kaza yaptı ve çıkmak isteyen herkesi otoparka kitledi. Oysa ikinci kat neredeyse tamamen boştu.
Bazen ulaşılabilir olan müsait, uygun veya elverişli olanın önüne geçebilir. Ancak her ulaşılabilir olan elverişli demek değildir.
Bugün otoparkı uzay boşluğuna çeviren arkadaşı ve ulaşılabilir olanda ısrar etmiş herkesi tebrik ediyorum (!)
*NASA’nın 20 Ağustos 1977 yılında fırlattığı bir uzay keşif aracı.
Kokoreççi Durmuş Usta’nın led tabelası yarım yamalak çalışıyor. Ustanın üzerinde beyaz bir önlük, kokoreçlerini baskısız kraft bir kağıda sarıyor. Logosu yok. Kredi kartı geçerli değil.
Ama Durmuş Usta’nın dükkanının önünde bitmeyen bir sıra var.
Nike (Swoosh) logosuna 250$ harcadı. Bana göre harcaması gerekenden bir tık daha fazla.
Nike markası ve hikayesi için; ne düşündüğümüz, hissettiğimiz ve beklentilerimiz ile ilgili milyon dolarlar harcadı. Bizi Nike’ın kazananların yanında olduğuna ikna etti.
Durmuş Usta her gün aynı beyaz önlüğü, tarifi ve kalitesi ile kendini gösteriyor.
Onun en iyisi olduğuna ikna olmuşları şaşırtmıyor. Durmuş Usta’nın logoya ihtiyacı yok. Çünkü Durmuş ustanın çok güçlü bir markası ve öyküsü var.
Eğer bitmeyen bir kuyruk üretmek istiyorsan logodan değil markadan başla.
Müşterinize hatalı bir mesaj, email veya ürün göndermek çok olasıdır. Bu iletişim kusuru kıvrandırır ama hoşgörülür.
Müşterinizin size -mazeretsiz- 43 saat ulaşamaması ise zor telafi edilir. Ve eğer bu boşluk hasara sebep oluyorsa “Cumaya gittim gelicem!” levhası sizi kurtaramaz.
Akbank meselesi hatanın konusu değildir. Bu durumda ya niyetiniz kötüdür yada yaptığınız işte berbatsınızdır.
Her iki durumda da ağır bedel ödersiniz. Ve unutmadan; levhaya gerek yok.
Yeni şimdiliktir ve başka bir formu yoktur.
Denenmiş, eski, kullanılmış olanın aksine yeni geçicidir.
Geçen hafta yaptıkların eskidi. Yarın yeni bir şeyler yap.
Sosyal bilimler tacize müsaittir. Yoruma çok açıktır ve haliyle çıktılar ihtilaflı olabilir.
Mesela pazarlamayı ele alalım: Instagram’da taktikler, stratejiler ve hatta yeni yaklaşımlar öneren veya icat ettiğini iddia eden onbinlerce hesap var.
Neredeyse hepsi birbirinin tekrarıdır ve önerileri şu iki başlıkta filtrelenebilir:
1- Tasarım
2- Dikkat
Evet, ikisi de birçok altbaşlık açabilir ve anlamlı araçlar ortaya çıkartabilir. Ama pazarlamanın meselesi bu değildir.
Pazarlama değişim yaratır. Yaptığı işin tanımı budur ve bu doğru ürünsüz olmaz.
Reklam, ambalaj, slogan, logo, sosyal medya hesapları tasarlayabilirsin. Kendini yakarak dikkat çekebilirsin. Ancak bunların hiçbiri yanlış ürünü kurtaramaz. Kaldı ki, pazarlamanın işi kamuflaj değildir.
Tam aksi; pazarlama doğru ürünü ortaya çıkarır. Bunu ise ürünle yatıp kalkmadan, ürüne katkı sunmadan gerçekleştirme şansı yoktur.
Elinde sihirli değnek, çözüm paketleri satan şarlatanlara kanmayın. Paranızı ve en çok da hevesinizi boşa harcamayın. Ürünü odaklanın.
Dünyamıza bir asteroit çarpacak mı? İklim değişikliği yaşanacak mı? Küresel bir ekonomik kriz veya savaş çıkacak mı? İstanbul depremi olacak mı?
Evet, kesinlikle. Takip eden “Ne zaman?” sorusunun ise hiçbir önemi yoktur.
Kötü kararlarımızın temelinde iki kritik sebep vardır:
1- Girdileri analiz edecek vaktimiz yoktur. Çok acelemiz vardır.
2- Çok vaktimiz olduğu yanılgısına düşeriz ve gecikiriz.
“Ne zaman?” vadeli veya belirsizse alacağımız kararlar ikinci sebebin tuzağında heba olur.
Emeklilik için para biriktirmiyoruz, depreme göz yumuyoruz ve hatta aşı karşıtlığı gibi saçmalıkları hep bu yüzden tolere ediyoruz.
Ne zaman? Şimdi.
Bu tabir İngilizceden* dilimize girmiştir. Hiç hazzetmem çünkü altyapısı çok subjektiftir.
Eğer kavramı ‘harfiyen’ ele alıp bu noktadan tüme varırsanız konu karmaşıklaşır.
Çünkü açık görüş bulunduğun konum ve şartlara göre değişir. Tekrar, harfiyen konuşursam: Araba kullanan biriyle, bir gökdelenin terasından şehre bakan kişinin görüş koşulları esaslı şekilde çarpıktır. Bu iki deneğin karşılaştırılması ve birinin diğerine üstünlüğünün koşullar ele alınmadan tartışılması abuktur.
Boston’da doğup IVY League* okullarından birine gidebilmiş biriyle, Hartum doğumlu bir Sudanlının görüş açılarını karşılaştırmak deliliktir.
Delilikten öte -belki kasıtla- dikkate almadığın şey; fırsatların adaletsizliğidir ve yine bu koşulda talep ettiğin açık görüş kişi veya toplum değil bir kapital problemidir. Yaptığın eleştirin ise bağnazlıktır.
Üzgünüm.
*Openminded, 15. yy.
**ABD’de 8 vakıf üniversitesinin oluşturduğu Sarmaşık Ligi.
***Bu temada detaylı bir makale yayımlayacağım.