Dibe doğru yarış kalkınmaya dönük verilen mücadeleden daha az ihtiraslı ve istikrarlı değil.

Dün Charlie Hebdo’nun karikatürü vicdan sahibi herkesi üzdü. Aynı yaklaşımı İtalya’daki depremde de göstermişlerdi.

İfade mutlaka özgür olmalıdır ama ifadenin bir eylem biçimi olduğu da unutulmamalıdır. Evet, ifade özgürdür ama sorumludur da. Özgür ve sorumsuz hiçbir şey yoktur. Bu ancak anarşinin tanımı olabilir. Ve bu durum Newton’un 3. Kuralı kadar nettir: Her aksiyon için eşit ölçüde karşıt reaksiyon üretilir.

Ve iyilik…

Bu gibi durumlarda genellemeden uzak durarak kendini gösterir. Hebdo’nun aksiyonuna karşılık: “İşte Uygar Avrupa!” iyinin üreteceği bir reaksiyon değildir. Çünkü bu haksız bir genelleme olur.

Deprem günü sabah 06:00’da bana ilk “Sizde her şey yolunda mı?” mesajını İtalyan bir tanıdığım gönderdi. Alman Bild gazetesi Türkçe “Sizi yanlız brakmayacağız!” manşetini attı. Yunan kurtarma ekibi 6 yaşındaki kız cocuğunu gözyaşları ile enkazdan çıkardı.

Ve daha nicesi…

İyi ve kötü her zaman siyah ve beyaz kadar ayrık değildir. Bazen ikisi birbirinin sınırlarına tecavüz edebilir. İyi hayli kötü ve kötü beklenmedik ölçüde iyi olabilir. Ancak ikisini birbirinden ayıran en kritik özellik: Ancak iyinin genellemeden kaçınan keskin tavrı olabilir. Çünkü bu adil olmak ile ilgilidir.

İyi olan; cömertlik, cesaret, metanet ve daha birçok erdemde zaafiyete düşebilir.

Adalet hariç.

Çok büyük bir yıkım ve acı yaşıyoruz.

Bundan bir yıl sonra yakınlarını kaybetmemiş, malı zarar görmemiş birçoğumuz ise bugün hissettiklerini unutacak.

Geriye bugün sorgulanması gereken ancak ucuz acillere kurban edilmiş şu önemli seçimler kalacak:

1- Elinden gelenin en iyisini yapıyor musun?

2- Dün verdiğin sözleri bugünün karmaşasını bahane ederek erteliyor musun?

3- Dün görevin her neyse, bugün başında mısın? Değilsen, vekilin var mı?

4- Bugün “Belki sonra…” demenin maliyetinin farkında mısın?

5- Fırsat mı kolluyorsun yoksa fırsat mı yaratıyorsun?

Kibir değil, cömertlik. Çaresizlik değil, problem çözme. Bencillik değil, gönüllülük.

Yarın daha kolay ve daha konforlu olmayacak.

Allah hepimizin yardımcısı olsun.

Bazı felaketler kaçınılmazdır.

Kontrol/Sorumluluk matrisini iyi anlamak ise bu kaçınılmaz durumlarda bizi doğru yönlendirebilir.

Kontrol etmek için öne çıkmak ile sorumluluk için gönüllü olmak arasında önemli farklar vardır.

Kontrol bu gibi afet durumlarında: Spekülasyon, erken suçlama, ölçüsüz reaksiyonlar ve kıyamet günü tellallığı gibi formlarda kendini gösterir.

Sorumluluk ise işler karıştığında bile nettir. Güç, istikrar ve cömertlik en berrak şekliyle ortadadır. Özeleştiri ve özür bugünün değil, yarının konusudur.

Bugün öne çıkmak istiyorsak kontrol için değil, sorumluluk için el kaldıralım.

Yarın hiçbirimiz “Keşke bugün daha fazla kontrol için, daha çok spekülasyona maruz kalsaydım!” demeyeceğiz.

Hepimize geçmiş olsun.

Başımız sağ olsun.

Bazen inanç bilgiyi yasaklar. Ve bu olağandır çünkü inancın doğasında bu vardır.

14 Şubat bilmek istediğimiz değil, inanmak istediğimiz şeyler için üretilmiştir.

Aksi, yani bilginin inancı yasaklaması ise absürt olur. Bu bilgiye yakışmaz. Bilgi konstant/sabit bir gözlemin konusudur. Eğer biri Antarktika’ya gidip Dünya’nın sonundan uzaya atlamak istiyorsa, bunu deneyebilir. Yerçekimin olmadığına, insanoğlunun Ay’a ayak basmadığına inanabilir.

İnanç bilgiye zarar veremez ama bilgi inancı yerle bir edebilir.

Bilge bu dengeyi kuran ve bilen kişidir.

Hayırlı haftalar…

Kendimizi “Senaryo Analizi” veya “… olursa ne olur?” (What if?) için hazırlamadığımız vaka.

Bu nedenle koca pist üzerine hastane, pisti uzatacağız diye milyon dolarlık tünel yapıp vazgeçebiliyoruz.

Farazi hatlar yani farz etmek/varsaymak hayati bir konsepttir.

Aciliyetleri bir kenara bırakıp önemli olana odaklansak ne olur?

Fark yaratan değişimlerin gerçekleşmesi için fedakarlığın ana girdi olduğunu kavrasak ne olur?

Kısa yolların ancak ömrü kısa sonuçlar doğurduğunu görsek ne olur?

Varsaysak ne olur?

Gerçekler etrafında öykülenmiş ve genellikle bozulmak için yazılmış kurallar vardır.

Birincisi için en temiz örnek Yerçekimidir: Gerçektir.

İkincisi ise sıklıkla bükülür: Lamborghini satın almış birinin trafik hız sınırlarına uymayacağı aşikardır.

Birinci sınıfa düşen kurallara uymadığında karşılığı anidir, nettir. İkinci sınıfın ise sonuçlarını göstermesi zaman alır. Bu nedenle iyi analiz ile bireysel takip gerektirir.

İkinci sınıfa düşen ve uyulmadığı zaman başarısızlığın ana sebepleri olduğunu düşündüğüm 3 kural:

1- Her şeyi yaz: Günlük önemli aktiviteleri kesinlikle not al. Garip bir şey fark ettiğinde yaz. Yapmazsan unutacağından emin olabilirsin. Unutma: Kazananlar ancak hatırlayanlardır.

2- Gizlilik: Ölümcül ve bulaşıcı bir hastalıktan kaçar gibi kaç. Güzel fikirleri öldüren gizliliktir. Güzel bir fikrin mi var? Konuş, anlat ve insanların kusurlarını bulup sana yardımcı olmasına izin ver.

3- Tevazu kaybı ve şöhret arzusu: Kapıldıysan geçmiş olsun.

“Everything Everywhere All at Once (EEAaO) yeni Matrix mi?”

Bu soruya bu aralar çok denk geliyorum.

Evet, yanlış soru yoktur ve bu önemli bir yaklaşımdır ama bu soru yanlıştır:

-Her şeyden önce Matrix bir bilim kurgudur, EEAaO ise aksiyon-komedidir.

-Matrix karakterleri, öykü kurgusu, Sinematografi ve sorduğu sorular itibariyle özgündür. EEAaO özgün, yani orijinal değildir. Paralel Evrenler/Çokluevren teorisi 1960’ların başında DC’nin Flash’i ile popüler olmuş ve günümüze kadar birçok versiyonu yazılmış, çizilmiş ve çekilmiştir. Ben EEAaO’da sinema adına yeni hiçbir şey görmedim.

-Matrix’in çekirdeğinde şüphe vardır. Bu şüphe “Gerçeğin Saklanması” kavramı etrafında işlenir. Mefhum çok kritik bir önerme teklif eder: Bu “Böyleyse ne olur?” fikrini tefekkür etmek ise her şeyi kökten değiştirebilir. Bu derinliğin karşısında EEAaO sadece eğlenceli bir alternatifler kataloğudur.

Yeni Matrix ile ilgili 17 Eylül, 2021’de şunu yazmıştım:

“İzleyicinin ne istediğini anlamaya çalışmıyorlar, sadece kendi istediklerini, başkalarının yapmasını istedikleri şeyi yapmaya çalışıyorlar. İzlemek istedikleri film bu.”

1999 yılında özel efekt ekibi liderinin Wachowski kardeşler hakkındaki yorumu…

Olağandışı, vasatın karşıtı işin tanımı budur. Bu motivasyonla çalışır. Başkaları “Ne düşünür, ne der?” diye dert yapmaz. Kamufle olmaya çalışmaz.

Ve İşte The Matrix Resurrections (2021) bunu unuttuğu için başarısız olacak.

Ve oldu da.

EEAaO da böyle bir filmdir: Başkalarını düşünerek çekilmiş bir MCU bozmasıdır.

Burada politik bir tartışmaya girmekten çekiniyorum…

Düşüncemi şu şekilde noktalayayım:

“Özgünlük (Orijinallik), özgün olmayan zihinlerin faydasını hissedemedikleri tek şeydir.”

• J. Stuart Mill

Dün Berlin’deydim. Ziyaretim kısaydı. Kıta Avrupa’sına aşina olanlar ürün açıklamalarında ortak dilin (İngilizce) kullanılmadığını bilir. Mesela Almanya’da antiseptik el mendiline niyetlenmişken, yüz temizleme mendili alabilirsiniz. Ben aldım. Fransa ise yönlendirme işaretlerinden, temel diyaloglar için ihtiyaç duyulan esnekliğe kadar bu kapsamda en pintisidir.

“Yaşam alanlarında ortak dil gerekli midir?” sorusu üzerinden tartışma yürütmeyeceğim. Çok öznel bir konu bu. Ancak dil gereklidir. Bugün Polonya’da katıldığım bir toplantıda, Slovenceye aşina olduğumu bilmeyen bir iş insanı ortağına şöyle bir cümle kurdu: “Türkler her yerde aynı, aynı palavra: Maliyetler yükseldi, ya şimdi al, ya da üzülürsün. Bu bir tuzak. Düşme buna.”

Dünya’nın ortak bir dile ihtiyacı var mı? Bilemiyorum.

Ama şu ortak anlayışa ihtiyacımız olduğu kesin:

“Genellemeden kaçın. Ön yargılarından kurtul.”

Dünya bu halde daha güzel.

Massimo Vignelli New York’un meşhur metro haritasını tasarlarken Harry Beck’in Londra metrosundaki yaklaşımını baz almıştı:

“İnsanlar coğrafi kesinlikle değil, daha çok bir istasyondan diğerine nasıl gidileceği ve nerede tren değiştirileceği ile ilgileniyorlardı.”

Bu nedenle Metro haritasında ayrıntılı coğrafi işaretlere ihtiyacımız yoktu. Yani mesele kesinlik, üstün hassasiyet değil, doğruluktu.

İkisi arasında ise önemli bir fark vardır:

Doğruluk, yapmayı amaçladığımız şeyi nasıl yapmayı tanımladığımız ile ilgilidir. Bu tanımlama yanlış yönde yüksek hassasiyet ile iş yapmaktan çok daha önemlidir.

Beck’in elektrik devresinden esinlenerek tasarladığı metro haritası tam da bunu yapmıştı: Doğru olanı.

Hala kullanıyoruz.

Artık nihai kullanıcının tükettiği hiçbir ürün alternatifsiz değil. Eğer gelişmekte olan bir ülkede yaşıyorsanız, seçimleriniz bu ürünler fuhuşunun saldırısı altındadır.

Tezgahında sattığın her hizmet veya ürün için ‘deneyim’ artık hiç olmadığı kadar önemli.

Belki de ürünün kapsamından daha çok.

Her deneyim ise seçim ile başlar ve artık seçmek çok zordur.

Bu nedenle bugün üretmek zor değil önemli, birinin seni seçmesini sağlamak ise önemli değil zor olandır.

Güzel pazarlamaya hiç olmadığı kadar ihtiyacımız var.